KONSTYTUCJA RP JAKO ŹRÓDŁO PRAW PACJENTA

Konstytucja RP jako ustawa zasadnicza opiera się na założeniu prawno-naturalnej podstawy praw człowieka. Ich źródłem jest przerodzona i niezbywalna godność człowieka. Poszanowanie godności jest naczelną dyrektywą konstytucyjnej ochrony praw człowieka.

Konstytucja RP zawiera obszerny katalog praw osobistych. Prawa te zapewniają ochronę wartości najściślej związanych z osobą ludzką i mają istotne znaczenie w zakresie aksjologicznego podłoża prawa pacjenta. W szczególności, należy tu wymienić następujące prawa osobiste:

  1. prawną ochronę życia (art. 38),
  2. zakaz poddawania eksperymentom medycznym bez dobrowolnie wyrażonej zgody (art. 39), zakaz tortur, okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania i karania (w tym zakaz kar cielesnych – art. 40),
  3. nietykalność i wolność osobistą (art. 41),
  4. prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz decydowania o swoim życiu osobistym (art. 18 i 47),
  5. prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami (art. 48),
  6. wolność i ochronę komunikowania się, których ograniczenie może nastąpić tylko w przypadkach i na warunkach określonych ustawą (art. 49),
  7. prawo do ochrony danych osobistych (obowiązek ujawnienia informacji osobistych może wynikać jedynie z ustawy). Władze publiczne mogą uzyskiwać, gromadzić i udostępniać jedynie niezbędne w demokratycznym państwie prawnym informacje o obywatelach. Obowiązuje prawo dostępu każdego do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych, prawo żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą (art. 51),
  8. wolność sumienia i religii (art. 53), a także wolność wyrażania swoich poglądów oraz uzyskiwania i rozpowszechniania informacji.

Należy również wskazać wolności i prawa społeczne, sprowadzające się w głównej mierze do nałożenia na państwo obowiązku różnorodnych świadczeń na rzecz obywateli stających się pacjentami: prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo (art. 67) oraz prawo do ochrony zdrowia i równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (art. 68).

Duże znaczenie dla ochrony praw i wolności obywatelskich (pacjenta) ma postanowienie art. 7 Konstytucji RP, w myśl którego organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

W Konstytucji RP wymienia się także środki ochrony wolności i praw:

  1. prawo do wynagrodzenia szkody spowodowanej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej (art. 77),
  2. prawo do sądu (art. 77),
  3. prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78),
  4. prawo wniesienia skargi do Trybunału Konstytucyjnego (art. 79),
  5. prawo do wystąpienia do Rzecznika Praw Obywatelskich (art. 80).

Wskazany zespół przepisów konstytucyjnych stanowi odniesienie do szczegółowych regulacji w zakresie praw pacjenta –w innych aktach prawnych rangi ustawy.